Zielone certyfikaty do kiedy obowiązują?

Zielone certyfikaty w Polsce są stopniowo wygaszane i w praktyce do kiedy obowiązują najpóźniej to okolice 2031 roku, ponieważ wsparcie dla nowych instalacji zakończono 1 lipca 2016 roku, a istniejące jednostki korzystają z mechanizmu maksymalnie 15 lat od uruchomienia [1][3][6]. System działa od 1 października 2005 roku i będzie funkcjonował tylko do wygaśnięcia praw nabytych w najpóźniej uruchomionych instalacjach, co zamknie erę zielonych certyfikatów około 2031 roku [1][3][6].

Do kiedy obowiązują zielone certyfikaty?

Mechanizm certyfikatów obowiązuje dla danej instalacji przez 15 lat od daty jej uruchomienia, natomiast do systemu nie dołączają już nowe jednostki, ponieważ nabór zakończono 1 lipca 2016 roku [1]. Oznacza to, że prawa do wsparcia wygasają sukcesywnie, a dla najpóźniej uruchomionych instalacji graniczną datą jest około 2031 roku [1][3][6].

Równolegle wprowadzono harmonogram schodzenia z obowiązków umarzania, co dodatkowo potwierdza etap wygaszania i zapowiada koniec mechanizmu w horyzoncie 2031 roku [3][5][6].

Czym są zielone certyfikaty?

Zielone certyfikaty, w praktyce zwane także świadectwami pochodzenia, to dokumenty potwierdzające, że określona ilość energii elektrycznej równoważna 1 MWh została wytworzona z odnawialnych źródeł energii [2][4][8].

Formalnie są to prawa majątkowe wynikające z konwersji świadectw pochodzenia energii z OZE, które można zbywać i którymi handluje się na Rynku Praw Majątkowych Towarowej Giełdy Energii [2][4][8].

Jak działa system i na czym polega obowiązek umarzania?

Trzon mechanizmu stanowi obowiązek umarzania, według którego sprzedawcy energii muszą nabywać i następnie umarzać certyfikaty w określonym procencie sprzedaży energii swoim odbiorcom, przy czym poziom bazowy w ustawie OZE wynosi 19,35 proc., a Minister może wyznaczać niższe wartości na dany rok [3][6][7].

Ścieżka pozyskania obejmuje cztery kroki: wydanie świadectwa pochodzenia dla producenta, przekształcenie go w jednostkę certyfikatu, obrót na giełdzie i finalny zakup przez sprzedawcę energii w celu realizacji obowiązku [4][8].

Certyfikaty są zbywalne, a ich cena kształtuje się rynkowo, natomiast koszty wypełnienia obowiązku są przenoszone na odbiorców końcowych poprzez ceny energii [4][5].

Kiedy zakończono wsparcie dla nowych instalacji i jak liczy się 15 lat?

Wsparcie dla nowych instalacji w systemie zielonych certyfikatów zakończono 1 lipca 2016 roku, dlatego po tej dacie nie ma możliwości dołączenia nowych jednostek do mechanizmu [1].

Istniejące instalacje korzystają z praw do zielonych certyfikatów przez 15 lat od momentu uruchomienia, co implikuje, że dla jednostek najpóźniej uruchomionych okres ten upływa około 2031 roku [1][3].

Ile wynosi obowiązek umorzenia w ostatnich latach?

Ustawowy poziom obowiązku wynosi 19,35 proc., ale w decyzjach rocznych stosowane są niższe wartości w celu kontrolowania kosztów po stronie odbiorców i dostosowania rynku [3][6].

W 2023 roku poziom umorzenia zmalał o 6,5 punktu procentowego względem 2022 roku, co przełożyło się na średnią oszczędność 16,87 zł na każdej MWh energii dla odbiorców końcowych [7].

Na 2024 rok Minister ustalił obowiązek na poziomie 5 proc., poniżej ustawowych 19,35 proc., co ograniczyło obciążenia kosztowe po stronie podmiotów rozliczających się w produktach o cenie zmiennej [7].

W horyzoncie 2026 do 2028 przewidziano obowiązek 9 proc. dla zielonych certyfikatów oraz 0,5 proc. dla błękitnych certyfikatów z biogazu rolniczego, co wpisuje się w trend dalszego wygaszania mechanizmu [3][5].

Kim są uczestnicy systemu i gdzie odbywa się obrót?

W systemie uczestniczą wytwórcy energii z OZE, Urząd Regulacji Energetyki jako organ nadzoru, sprzedawcy energii odpowiedzialni za realizację obowiązku oraz Towarowa Giełda Energii jako platforma obrotu prawami majątkowymi [1][6][8].

Rynek Praw Majątkowych prowadzony przez TGE umożliwia obrót świadectwami pochodzenia, które funkcjonują jako zbywalne prawa majątkowe powiązane z produkcją 1 MWh energii elektrycznej z OZE [2][4][8].

Co po 2031 roku?

Wraz z wygaśnięciem praw nabytych i zbliżeniem się do 2031 roku kończy się era zielonych certyfikatów jako mechanizmu publicznego wsparcia w Polsce, a ciężar dowodzenia pochodzenia energii coraz silniej przenosi się na system gwarancji pochodzenia [3][6].

Od 2024 roku poszerzany jest zakres gwarancji pochodzenia o biometan, ciepło, chłód, wodór i biogaz, co wzmacnia przejrzystość pochodzenia energii w różnych segmentach i wspiera transformację w kierunku neutralności klimatycznej [2][3][5].

Równocześnie regulacje i praktyki rynkowe są coraz ściślej powiązane z polityką klimatyczną Unii Europejskiej, co wpływa na sposób korzystania z instrumentów potwierdzających pochodzenie energii w strategiach środowiskowych przedsiębiorstw [8][9].

Dlaczego i jak system powiązano z celami UE?

Od 2023 roku narzędzia oparte na poświadczeniach pochodzenia energii są silniej integrowane z europejską polityką dekarbonizacji, aby umożliwić wiarygodne raportowanie i realne ograniczanie emisji w łańcuchach dostaw, co zmienia praktyki zakupowe i komunikację środowiskową podmiotów rynkowych [8][9].

Tendencja do obniżania poziomów obowiązku umarzania w Polsce przebiega równolegle z rozwojem gwarancji pochodzenia, które mają pełnić rosnącą rolę w transparentnym wykazywaniu zużycia energii z OZE przez odbiorców końcowych po wygaszeniu systemu certyfikatów około 2031 roku [2][3][5][6].

Na czym polega różnica między świadectwem pochodzenia a zielonym certyfikatem?

Świadectwo pochodzenia jest dokumentem urzędowym potwierdzającym wytworzenie 1 MWh energii elektrycznej z OZE, natomiast zielone certyfikaty w potocznym rozumieniu opisują prawa majątkowe wynikające z konwersji tych świadectw i stanowiące przedmiot obrotu giełdowego [2][4][8].

Tego typu rozróżnienie porządkuje rynek i umożliwia jasne wyodrębnienie fazy potwierdzenia wytworzenia od fazy obrotu prawami, co jest kluczowe dla transparentności rozliczeń i kontroli nad obowiązkiem umarzania [2][4].

Dlaczego poziomy obowiązku są redukowane i jaki ma to skutek?

Redukcje wynikają z decyzji Ministra podejmowanych w granicach określonych ustawą, dzięki czemu można ograniczać wahania kosztów po stronie odbiorców i łagodniej wychodzić z mechanizmu wsparcia, nie destabilizując cen na rynku energii [3][5][7].

Zmiana poziomów obowiązku, jak w latach 2023 i 2024, przełożyła się na mierzalne oszczędności w rachunku jednostkowym za MWh i wspierała kontrolowane wygaszanie systemu do około 2031 roku [6][7].

Który rok jest graniczny dla wygaśnięcia mechanizmu?

Granicznym momentem pozostaje okolica 2031 roku, wyznaczona przez 15-letni horyzont wsparcia dla najpóźniej uruchomionych jednostek działających w systemie przed jego zamknięciem dla nowych instalacji w 2016 roku [1][3][6].

Po tej dacie rozliczenia wsparcia przestaną być elementem krajowego mechanizmu zielonych certyfikatów, a funkcjonalną rolę potwierdzania pochodzenia energii przejmą narzędzia rynkowe oraz rozszerzone gwarancje pochodzenia [2][3][5][6][8].

Podsumowanie

Odpowiadając precyzyjnie na pytanie o to, do kiedy obowiązują zielone certyfikaty: funkcjonują do czasu wygaśnięcia praw nabytych przez najpóźniej uruchomione instalacje, czyli około 2031 roku, ponieważ od 1 lipca 2016 roku system nie przyjmuje nowych wytwórców, a okres wsparcia wynosi 15 lat [1][3][6]. Jednocześnie poziomy obowiązku są redukowane, w tym do 9 proc. w latach 2026 do 2028, co wpisuje się w kontrolowane wygaszenie mechanizmu i przeniesienie akcentu na gwarancje pochodzenia oraz cele klimatyczne zgodne z polityką UE [3][5][8].

Źródła:

• [1] https://pl.wikipedia.org/wiki/System_zielonych_certyfikat%C3%B3w
• [2] https://enerace.eu/pl/blog/zielone-inwestycje
• [3] https://magazynbiomasa.pl/zielone-certyfikaty-znikna-za-5-lat-co-bedzie-pozniej/
• [4] https://hnl.pl/czym-sa-zielone-certyfikaty-i-do-czego-sluza/
• [5] https://ekovoltis.pl/zielone-certyfikaty-w-latach-2026-2028-co-zmienia-nowe-rozporzadzenie/
• [6] https://www.fortum.pl/gaz-i-prad/sredni-i-duzy-biznes/blog-rzetelnie-o-energii/jaka-przyszlosc-czeka-zielone-certyfikaty
• [7] https://www.axpo.com/pl/pl/newsroom/media-releases/2024/zielone-certyfikaty-w-2023-i-2024-roku.html
• [8] https://polenergia-sprzedaz.pl/blog/zielone-certyfikaty-dla-biznesu-jak-dzialaja-i-co-zyskuje-firma/
• [9] https://www.ey.com/pl_pl/insights/climate-change-sustainability-services/zielone-certyfikaty